Strategiczne Ramy UE dotyczące Bezpieczeństwa i Higieny Pracy na lata  2021-2027

W dniach 30.-31. października 2025 roku w Brukseli odbyło się międzynarodowe seminarium  poświęcone Strategicznym Ramom UE dotyczącym Bezpieczeństwa i Higieny Pracy na lata  2021-2027. W dwudniowym spotkaniu  zorganizowanym przez Europejską Federację  Związków Zawodowych Przemysłu Spożywczego, Rolnictwa i Turystyki)  (EFFAT ) wzięło udział ponad czterdzieścioro uczestników i uczestniczek ze związków zawodowych z dziesięciu  krajów kandydujących do członkostwa w UE a także przedstawiciele trzech krajów członkowskich: Hiszpanii, Litwy i Polski.

Związek Zawodowy Pracowników Rolnictwa w RP reprezentował na seminarium Doradca Zarządu Głównego ZZPR – Krzysztof Getka.

W referatach wprowadzających Alonso Escamila z EFFAT oraz Dimitra Theodori z ETUI (Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych) zaprezentowali cele i priorytety Strategicznych Ram UE w obszarze poprawy zdrowia pracowników i bezpieczeństwa pracy. Omówili  instytucje na poziomie unijnym zajmujące się obszarem BHP, badaniami, analizą nowych wyzwań i trendów w środowisku pracy, związanych z dokonującymi się zmianami w gospodarce i w życiu społeczeństw współczesnej Europy.

Rewolucja technologiczna, automatyzacja i robotyzacja produkcji i usług, nowe modele biznesowe oraz nowe formy pracy od kilku lat staja się coraz większym wyzwaniem dla pracowników, szczególnie dla tych starszych, którym trudniej zmienić zawód i elastycznie przystosować się do zmian wymagających często innych lub większych umiejętności i kompetencji.

Kryzys demograficzny, starzenie się populacji pracowniczych, niedobory wykwalifikowanej siły roboczej, zanikanie lub kurczenie się niektórych zawodów i branż oraz powolne powstawanie nowych, wymagają jednak często innych kwalifikacji i umiejętności, innego przygotowania i edukacji zawodowej. Szybko zachodzące zmiany przybierające postać i tempo toczącej się kuli śniegowej, tworzą nowe zagrożenia i wymagają nowych narzędzi w obszarze bezpieczeństwa pracy i zdrowia pracowników.

Pierwszego dnia seminarium szczegółowo omówiono instytucje na poziomie UE zajmujące się analizą i rozpoznawaniem nowych zjawisk i zagrożeń w środowisku pracy a także wypracowaniem rekomendacji dla zmian przepisów, z trudem dotrzymującym kroku wyzwaniom i potrzebom szybko zmieniającego się rynku pracy.

Kluczową rolę w procesie tworzenia europejskich strategii odrywa Europejski Komitet Doradczy ds. BHP (European Advisory Committee for Safety and Health (ACSH), który jest trójstronnym gremium doradczym składającym się z przedstawicieli związków zawodowych, pracodawców i rządów krajów członkowskich UE. ACSH jest organem doradczym Komisji Europejskiej w sprawach ochrony i bezpieczeństwa pracy. Jego głównym zadaniem jest przygotowywanie i opiniowanie dokumentów i przepisów unijnych odnoszących się do sfery BHP, monitoring ich implementacji oraz ewaluacja efektów ich stosowania w krajach członkowskich.  

W trakcie seminarium jako priorytetowe z punktu widzenia europejskiego ruch związkowego wymieniono następujące tematy:  

– analizę przyczyn wypadków w pracy oraz chorób zawodowych związanych z pracą, zwłaszcza w rolnictwie (pestycydy i i in. groźne dla zdrowia środki chemiczne stosowane w produkcji rolnej),

– problemy wynikające z rosnącej automatyzacji pracy, zwłaszcza w logistyce i w branży kurierskiej (przemęczenie, rosnące obciążenie pracą), ograniczenie interakcji społecznych, zastępowanych interakcjami człowiek-maszyna, korzystanie z różnego rodzaju robotów towarzyszących (np. hoverboardy w gastronomii). Wszystko to tworzy nowe zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa pracy.

– „zdalna” siła robocza z krajów globalnego Południa stojąca za coraz powszechniejszym stosowaniem sztucznej inteligencji w krajach „rozwiniętej Północy”. Omówiono i przedyskutowano z uczestnikami cały kompleks problemów związanych z bezpieczeństwem pracy spowodowany sztuczną inteligencją, cyfryzacją i robotyką (np. w branży kurierskiej, e-commerce, hotelarstwie i gastronomii).

Wyzwaniem dla współczesnych pracowników niezależnie od zawodu i branży w jakich pracują, staje się rosnące obciążenie psychiczne, ograniczona autonomia i decyzyjność człowieka zredukowanego do roli biernego elementu procesu pracy). Często w parze z tym idzie Izolacja fizyczna i społeczna pracowników (usługodawców) np. w przypadku usług świadczonych za pośrednictwem platform internetowych.

Drugiego dnia seminarium zwrócono m.in. uwagę na pilną potrzebę działań w zakresie zmian klimatycznych i ich wpływy na warunki BHP. Wzrost temperatury może powodować stres i udar cieplny, odwodnienie i zmęczenie, zwiększając ryzyko  wypadków i zgonów.

Według badań wykonanych na zlecenie Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych ok. ¼ pracowników w krajach UE narażona jest na działanie wysokich temperatur w pracy. Szacuje się, że w samym tylko rolnictwie w krajach UE ok. 36%  pracowników wystawionych jest na działanie ekstremalnie wysokich temperatur.

Zdaniem związkowców z niektórych krajów kandydackich, zwalczając zmiany klimatyczne, musimy również zająć się nowymi zagrożeniami w nowych sektorach, takich jak energia odnawialna i recykling, gdzie pracownicy są narażeni na ryzyko związane z nowymi technologiami i  szkodliwymi materiałami (kadm i lit.)

EFFAT i EKZZ podjęły odpowiednie rezolucje w sprawie dyrektywy o zapobieganiu zagrożeniom zawodowym związanym z upałami  i ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi  i usilnie lobbują za ich przyjęciem do unijnego prawa.

Przykłady z wielu krajów jako przyczynę wskazują niewłaściwe warunki pracy, stres związany z pracą, rosnące obciążenie obowiązkami, (m.in. jeden na pięciu pytanych w badaniu ETUI menedżerów wymienia przemoc psychiczną, molestowanie i mobbing jako poważny problem w miejscu pracy). Nieadekwatne do wkładu pracy wynagrodzenie pracowników, niepewność zatrudnienia, mobbing, przemoc psychiczna ze strony przełożonych mają niewątpliwy wpływ na stan zdrowia pracowników. Oprócz chorób spowodowanych czynnikami psychospołecznymi jako najczęściej występujące w poszczególnych krajach wymieniano choroby mięśniowo-szkieletowe, choroby kardiologiczne i nowotworowe.  One najbardziej przyczyniają się do zwiększonej absencji, długotrwałych  zwolnień lekarskich, zwiększonej rotacji pracowników a w efekcie także do spadku wydajności pracy.     

W podsumowaniu Ivan Ivanov, sekretarz ds. Rolnictwa w EFFAT potwierdził poparcie EFFAT dla rezolucji EKZZ domagającej się podjęcia natychmiastowych działań w celu przyjęcia dyrektywy dotyczącej zapobieganiu i ograniczaniu narastających negatywnych zjawisk w środowisku pracy takich jak ryzyka psychospołeczne, jak chorobotwórcze oddziaływanie czynników chemicznych stosowanych w rolnictwie tj. pestycydy i inne środki ochrony roślin. Ograniczenie negatywnego oddziaływania czynników biologicznych (t.j. alergie, wirusy, choroby zakaźne).

Przedstawiciel ZZPR zwrócił uwagę, że w Polsce w dużym stopniu nadal nie rozwiązanym problemem pozostaje azbest w starych zabudowaniach, którego usuniecie wymagać będzie dużego nakładu środków.

Uczestniczące w seminarium związki zawodowe generalnie pozytywnie oceniają Strategiczne Ramy UE dotyczące Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Spełniają one pozytywną rolę w procesie zmian prawa w krajach członkowskich, wyznaczając kierunki działania, priorytety i cele dla zmian podejmowanych w krajach członkowskich i kandydackich, przyczyniając się do stałej poprawy stanu bezpieczeństwa i ochrony pracy. 

Opr. KG.